Klimaatadaptatie. Het is een term die inmiddels overal valt: van beleidsnota’s tot bij het koffieapparaat op het werk. Maar hoe zorgen we dat er wat gebeurt en geven we er écht handen en voeten aan? Volgens docent-onderzoeker Peter Groenhuijzen ligt de crux niet bij een gebrek aan kennis: "We weten heel goed wat er speelt en wat mogelijke oplossingen zijn. De uitdaging is de puzzelstukjes met elkaar te verbinden."

Wateroverlast, hittegolven en extreme droogte wisselen elkaar af. Voldoende urgentie voor actie zou je zeggen. Toch ziet Peter Groenhuijzen dat het in de praktijk niet altijd lukt om tot samenhangende maatregelen te komen. "De echte uitdaging zit niet in het herkennen van de problemen," stelt hij. "Het gaat om de manier waarop we ermee omgaan. We moeten van losse maatregelen naar een integrale aanpak gebaseerd op systeemdenken”."

Van eilandjes naar een integrale aanpak

In de huidige praktijk worden plannen vaak nog 'sectoraal' gemaakt. De afdeling woningbouw kijkt naar huizen, de energietransitie, kabels & leidingen en de groenbeheerders naar bomen, groenstroken en natuurvriendelijke oevers. Volgens Groenhuijzen is dat een gemiste kans. Klimaatadaptatie raakt namelijk aan alles.

"Je kunt klimaatadaptatie niet los zien van woningbouw, mobiliteit of gezondheid," legt hij uit. "Juist daar liggen de kansen. Als de straat toch open moet voor het warmtenet, kijk dan direct naar waterberging, vergroening en speel- en ontmoetingsplekken. Door geldstromen en opgaven te combineren, bereik je veel meer met dezelfde inspanning."

De kracht van samen werken en samen leren

De transitie naar een klimaatbestendig Nederland vraagt volgens de docent-onderzoeker om een sociaal leerproces. Niemand heeft de volledige oplossing in pacht; die ontstaat pas in de samenwerking. Groenhuijzen hecht daarom veel waarde aan een intensieve samenwerking tussen overheid, onderwijs, bedrijfsleven en de burger, de ‘quadruple helix’. “Binnen het lectoraat duurzame watersystemen in de Omgevingswet proberen we hier invulling aan te geven door samen met partijen te experimenteren om zo in de praktijk en samen met de partijen te leren.

Door samen te onderzoeken en te falen kom je tot oplossingen die niet alleen technisch kloppen, maar die ook gedragen worden door de samenleving."

Water en bodem als leidend systeem

Een centraal begrip in het betoog van Groenhuijzen is het systeemdenken. In plaats van symptoombestrijding pleit hij voor een aanpak waarbij de natuurlijke basis, water en bodem, leidend is voor de inrichting van het land.

"Het water- en bodemsysteem stopt niet bij een gemeentegrens, maar onze budgetten vaak wel. Dat vraagt om een andere, minder lineaire manier van denken. We moeten samen leren over het functioneren van het systeem om de kwetsbaarheden én de kansen te zien."

De persoonlijke drijfveer: "Daar doen we het voor"

Hoewel beelden van overstromingen, zoals in Valkenburg, iedereen even wakker schudden, ebt dat gevoel vaak snel weer weg. Daarom kiest Groenhuijzen voor een positieve insteek. "Misschien moeten we het minder over 'klimaat' hebben en meer over een 'gezonde leefomgeving'. Een plek waar mensen prettig en veilig kunnen wonen en recreëren."

Die drijfveer is voor hem persoonlijk heel tastbaar. "Mijn dochters zijn nu op een leeftijd dat ze zelf ook aan kinderen denken. Daar doen we het voor. Het is tijd om voor de volgende generaties Nederland opnieuw in te richten met meer ruimte voor water en natuur."

Leren door te doen

Voor professionals in de ruimtelijke ordening en gebiedsontwikkeling is de boodschap helder: blijf niet hangen in abstracte ambities, maar begin met doen. In opleidingen en onderzoeksprojecten pleit Groenhuijzen dan ook voor het werken met concrete casussen.

"Laat een team, samen ook met studenten, vanuit verschillende expertises een wijk analyseren. Waar zitten de knelpunten en kansen? Wat is een passende integrale aanpak? Hoe kan het water- en bodemsysteem bijdragen aan een gezonde leefomgeving? Het gaat er niet om dat iedereen alles weet, maar dat we elkaars taal leren spreken, van elkaar willen leren en dat partijen verantwoordelijkheid nemen. Op weg naar een duurzaam watersysteem; dat is de mooiste uitdaging van dit vak."