• Met ons onderzoek werken we aan handelingsperspectieven om bodemproblemen op te lossen en de vitaliteit van bodems te versterken.
• We leggen de verbinding tussen onderwijs, onderzoek, bedrijven en overheden. Gezamenlijk spannen we ons in voor duurzaam bodembeheer in Nederland en erbuiten. Voor nu en in de toekomst.
• In bijvoorbeeld het Leer- en Kenniscentrum Bodem doen meerdere Noord-Nederlandse partijen samen praktijkgericht onderzoek naar duurzaam beheerde bodems in relatie tot landbouw, waterbeheer en biodiversiteit.
• De onderzoeken van het lectoraat Duurzaam Bodembeheer gaan van praktijk tot lab en van perceel tot regio.
• Zo hebben we een mesokosmos-outdoorlab. In dat buitensysteem kunnen we verschillende bodemsoorten vergelijken en ontdekken wat de effecten zijn van beheervormen, gewassen, toevoegmiddelen en combinaties daarvan.
• We voeren ook specialistisch onderzoek uit, zoals naar de kwaliteit van organische stof en de microbiologie van de bodem.

Het lectoraat Duurzaam Bodembeheer wil een wezenlijke bijdrage leveren aan de verbetering van duurzaam bodembeheer op perceels-, bedrijfs- en regioniveau. Daarvoor initiëren, coördineren en realiseren we praktijkgericht onderzoek, onderwijs en trainingen. We ontwikkelen zo kennis en kunde over duurzaam bodembeheer en de ecosysteemdiensten die daarbij horen. Zoals agrarische productie, koolstofvastlegging en klimaatregulatie, waterbeheer en -kwaliteit, recycling van voedingsstoffen, en biodiversiteit en bodembiologie. Dat doen de 4 O’s samen: onderwijs, onderzoek, overheid en ondernemers.

Voor het praktijkgerichte en toegepaste onderzoek, de kennisvraagstukken en de duurzame innovaties, waaraan het lectoraat werkt, vormen vier onderzoekslijnen de rode draad:

1. Bodemecologie: Hoe verlopen de ingewikkelde interacties tussen (micro-)organismen en fysisch-chemische bodemomstandigheden?
2. Bodem en klimaat: Welke processen verminderen de uitstoot van klimaatgassen? En hoe kan de bodem benut worden om de zeespiegelstijging en waterretentie tegen te gaan?
3. Regeneratieve landbouw: Met welke (productie)methoden en met welk beheer kunnen we de bodem als natuurlijke hulpbron versterken, in plaats van uitputten?
4. Verzilting: Hoe kunnen we met bodembeheer het landbouwsysteem verziltingsbestendig maken en de beschikbaarheid van zoetwater verbeteren?

Alle projecten van het lectoraat Duurzaam Bodembeheer hebben als doel om bodems gezond te houden voor de verschillende functies en gebruikers ervan. In Nederland en over onze grenzen heen. Voor nu en in toekomst.

Actuele projecten

Onderzoekslijn Bodemecologie

• Bodem en Humane Gezondheid: Een gezonde bodem zorgt voor gezonde gewassen en daarmee voor mensen die gezonder eten. Op boerenpercelen doen we onderzoek naar de micro-organismen die hierin leven, en hun invloed op de gewassen die erop groeien. Daarvoor werken we samen in een interdisciplinair consortium van kennisinstellingen, boeren, consumenten en bedrijven.

Onderzoekslijn Bodem en klimaat

• Care-Peat: Worden veengebieden drooggelegd? Dan belandt de koolstof die daarin is vastgelegd, als broeikasgassen in de atmosfeer. Het is daarom belangrijk om veengebieden nat te houden. Met dit project ontwikkelen we innovatieve én effectieve herstel- en koolstofmetingstechnieken.
• Circulair Terreinbeheer: In de landbouw is een grote behoefte aan organische bodemverbeteraars om de droogtegevoeligheid te verminderen en de koolstofvoorraad te bevorderen. We onderzoeken wat de kansen en knelpunten zijn als we organische reststromen lokaal verwerken tot bodemverbeteraars.
• Klimaatrobuuste Beeklandschappen: Nederland wil in 2050 klimaatrobuust zijn en staat daarmee voor een grote opgave. Vooral voor beeklandschappen - met hun beekdalen en hoge zandgronden - is de uitdaging enorm. In dit project bekijken we wat de transitie betekent voor dit soort landschappen.
• Koolstof als Kans: Landbouwbodems die duurzaam worden beheerd, zijn vruchtbaarder en daarmee beter bestand tegen klimaatverandering. Ze zorgen ook voor schoner oppervlakte- en grondwater, meer biodiversiteit en betere koolstofvastlegging. Met ‘Koolstof als Kans’ werken we aan praktische meet- en monitoringsmethoden van organische stof en stikstof in de bodem.
• Leer- en Kenniscentrum Bodem: Samen met het Kenniscentrum Bodem realiseren we een Leer- en Kenniscentrum Bodem, op de duurzame ontmoetingsplek Biosintrum in Ooststellingwerf. Hier verschijnen onderzoeksfaciliteiten, en we ontwikkelen en delen er kennis en bewustwording over gezonde bodems.

Onderzoekslijn Regeneratieve landbouw

• Bokashi Groenstations: Steeds meer melkveehouders willen maaisel uit sloten en bermen op hun erf verwerken tot compost of ‘bokashi’ (in het Japans). We onderzoeken wat het effect is van bokashi op de productie en bodemkwaliteit.
• Circulaire meststoffen: Door de grote veestapel in ons land en de steeds strengere wetgeving hebben we al decennia lang een flink mestoverschot. Circulaire meststoffen en organische stoffen kunnen een oplossing zijn. Maar hoe stimuleren we het gebruik ervan? Daar doen we onderzoek naar.
• Kansrijke Gewassen: Doel van dit project is om kennis, ervaring en verdienmodellen te ontwikkelen voor oliehoudende, vezelrijke en eiwithoudende gewassen. Deze ‘kansrijke gewassen’ staan steeds meer in de belangstelling van agrariërs, omdat ze bijdragen aan een betere bodemgezondheid en duurzamere landbouw.
• Regeneratieve Open Teeltsystemen: Een gezonde bodem levert gezonde gewassen op, die op hun beurt de gezondheid van mens en dier bevorderen. Dat is het uitgangspunt bij regeneratieve landbouw. We zoomen in op de effecten van dit type landbouw en delen onze kennis met het werkveld.
• Strorijke Stalmest: Vaste mest moet nu nog onder de grond gewerkt worden. Voor pootaardappeltelers is dat een risico, omdat het de kans op ziektes en plagen vergroot. Daarom doen we vergelijkend onderzoek naar het wel of niet inwerken van strorijke stalmest en de effecten ervan op bodem, gewas, biodiversiteit en water.

Onderzoekslijn Verzilting

• Boeren Meten Water: Agrariërs en waterschappen werken samen om meer inzicht te krijgen in het water- en bodemsysteem. Hogeschool Van Hall Larenstein voert metingen uit en helpt agrariërs bij hun kennisvragen en maatregelen om de gevolgen van verzilting en veenoxidatie te beperken.
• PreciSIAlandbouw: Precisielandbouw is een bedrijfsmanagementconcept dat met technologie en kennis maximaal stuurt op economische, ecologische en maatschappelijke doelen. We onderzoeken en valideren de toepassingen en verdienmodellen van dit concept voor agrariërs.

In publicaties deelt het lectoraat kennis over nieuwe ontwikkelingen en handelingsperspectieven rondom bodem, (bodem)ecosysteemdiensten en sociaal-economische aspecten. Dat doen we met én voor het werkveld en het onderwijs. Eindproducten zijn bijvoorbeeld studentenrapporten, brochures, flyers, artikelen in vakbladen en op websites, en wetenschappelijke publicaties. Je vindt ons werk ook op het online Kenniscentrum Bodem.

Uitgelichte publicaties

1. Checklists Bodemverdichting: Een verdichte bodem kent allerlei problemen, zoals een slechte doorworteling, een verlaagde waterinfiltratie en minder voedingsstoffen. Deze checklists - van het lectoraat Duurzaam Bodembeheer, LTO en Cumela - brengen het thema ‘bodemverdichting’ onder de aandacht en helpen het werkveld om de juiste keuzes te maken.
2. Gezonde grond, minder werk: Welke grondsoorten vind je in ons land? En wat kun je op welke grondsoort verbouwen? In het magazine Landleven geeft lector Emiel Elferink een les bodemkunde. Hij legt zijn lezers uit hoe zij hun erf ook ondergronds beter kunnen leren kennen en beheren.

Alle publicaties van het lectoraat vind je op Greeni, de online bibliotheek van het groene hbo.

In 2016 is het lectoraat ontstaan vanuit het Kenniscentrum Bodem: een samenwerking van vijftien organisaties die kennis en kunde ontwikkelen over duurzame bodems en hun ecosysteemdiensten. Zo willen de partners bijdragen aan het behouden en creëren van gezonde bodems. Het biedt kansen voor de landbouwsector. Maar het vraagt ook om nieuw wetenschappelijk en praktijkgericht onderzoek en onderwijsontwikkeling op hbo en mbo.

Kennispartners

Met deze kennispartners slaan we de handen ineen:

• Agrariërs (> 50) in Noord-Nederland, die werken aan betere bodemkwaliteit
• Aeres MBO Leeuwarden
• Aequator Groen + Ruimte
• Bioclear Earth
• Biosintrum
• ECOstyle
• Gemeente Ooststellingwerf
• HLB
• Louis Bolk Instituut
• LTO Noord
• Provincie Drenthe
• Provincie Fryslân
• Van Iperen
• Wetsus
• Wetterskip Fryslân

Opleidingen

Het lectoraat werkt intensief samen met verschillende opleidingen bij HVHL, waar het onderwerp ‘bodem’ een component is. Studenten lopen er stage of doen er een (afstudeer)onderzoek, en docent-onderzoekers verbreden er hun kennis met onderzoek. Zoals:

• Innovatieve Plantenteelt
• Dier- en Veehouderij
• Management van de Leefomgeving
• Milieukunde
• Bedrijfskunde en Agribusiness
• Biotechnologie

Meer weten over het lectoraat Duurzaam Bodembeheer? Benieuwd naar de mogelijkheden van samenwerken? Of interesse in een stage of afstudeerproject? Bel of mail naar:

Dr. Emiel Elferink
Lector Duurzaam Bodembeheer

E-mail: emiel.elferink@hvhl.nl
Telefoon: +31 6 14 97 84 71